Βασισμένη στην ενσυνειδητότητα γνωσιακή - συμπεριφοριστική θεραπεία της κατάθλιψης

Διδάσκουσα: Φ. Λέκκα

Περιεχόμενο:
Η Γνωσιακή Θεραπεία Βασισμένη στην Ενσυνειδητότητα (Mindfulness Based Cognitive Therapy) αποτελεί συνδυασμό του γνωσιακού συμπεριφοριστικού μοντέλου με τη συστηματική εκπαίδευση στην ενσυνειδητότητα. Αναπτύχθηκε από τους Ζ. Segal, Μ. Williams, και J. Teasdale, με στόχο την πρόληψη της υποτροπιάζουσας κατάθλιψης και έκτοτε η εφαρμογή της έχει διευρυνθεί και ερευνηθεί σε πλήθος ψυχολογικών δυσκολιών. Σύμφωνα με τους εμπνευστές αυτού του μοντέλου, η καταθλιπτική υποτροπή οφείλεται στη γνωστική αντιδραστικότητα (cognitive reactivity), δηλαδή την επανενεργοποίηση αρνητικών μοτίβων σκέψης, η οποία είναι δυνατόν να πυροδοτηθεί ακόμα και από δυσδιάκριτα ερεθίσματα (π.χ. μια παροδική αίσθηση θλίψης, μια παρεισφυτική εικόνα ή ανάμνηση) σε συνδυασμό με δυσλειτουργικές στρατηγικές αυτορρύθμισης που επιστρατεύει το άτομο προκειμένου να εμποδίσει την επανεμφάνιση της κατάθλιψης, εγκλωβίζοντας, τελικά, τον εαυτό του σε ένα φαύλο κύκλο διαιώνισής της. Στόχος της Γνωσιακής Θεραπείας Βασισμένης στην Ενσυνειδητότητα είναι να καταστεί το άτομο ικανό να αναγνωρίζει έγκαιρα τα αυτόματα επίκτητα μοτίβα του νου (σκέψεις, συναισθήματα, παρορμήσεις, σωματικές αντιδράσεις, συμπεριφορές) που συνδέονται με την κατάθλιψη και που είναι δυνατόν να πυροδοτηθούν ακόμα και από ανεπαίσθητα ερεθίσματα. Αυτού του είδους η αναγνώριση συνδυάζεται με καλλιέργεια μιας αποστασιοποίησης οπτικής απέναντι στις διεργασίες του νου (decentering) και οδηγεί στην κατάκτηση της μεταεπίγνωσης. Δηλαδή, το άτομο, από τη θέση του παρατηρητή, αποκτά επίγνωση τόσο αυτών που ο νους επεξεργάζεται (περιεχόμενο), αλλά και του τρόπου που πραγματοποιείται αυτή η επεξεργασία (διεργασία). Επιπλέον, η παρατήρηση με στόχο την ενδυνάμωση της επίγνωσης γίνεται υιοθετώντας μια στάση ενδιαφέροντος και αποδοχής απέναντι στις εμπειρίες ανεξάρτητα από το είδος τους. Έτσι, κατά τη διάρκεια του προγράμματος των 8 εβδομάδων, πραγματοποιείται βαθμιαία μια μετακίνηση από την αντιδραστικότητα (reactivity) στη συνειδητή απόκριση (responsiveness) απέναντι στις εμπειρίες. Κατ’ αυτό τον τρόπο εδραιώνεται μια διαφορετική σχέση ακόμα και με τις δυσάρεστες εμπειρίες (εσωτερικές ή εξωτερικές), αυξάνεται η ψυχική ανθεκτικότητα και διευρύνονται οι εναλλακτικές επιλογές σχετικά με την αποτελεσματικότερη φροντίδα του εαυτού.

Στο μάθημα θα παρουσιαστούν: το θεωρητικό υπόβαθρο του μοντέλου, η δομή του προγράμματος για την πρόληψη της καταθλιπτικής υποτροπής, οι κύριες γνωσιακές – συμπεριφοριστικές ασκήσεις, οι πρακτικές μέσω των οποίων καλλιεργείται η ενσυνειδητότητα και τα ερευνητικά αποτελέσματα για την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης.

Βιβλιογραφία:

  • Kuyken, W., Watkins, E., Holden, E., White, K., Taylor, R., Byford, S., Evans, A. Radfor, S., Teasdale, J., &, Dalgleish, T. (2010). How does mindfulness-based cognitive therapy work? Behaviour Research and Therapy, 48 (11), 1105-1112.
  • Segal, Z., Williams, M., & Teasdale, J. (2013, 2nd edition). Mindfulness-Based Cognitive therapy for Depression. The Guilford Press.
  • Teasdale, J., Williams, M., & Segal, Z. (2014). The Mindful Way Workbook. An 8-Week Program to Free Yourself from Depression and Emotional Distress. The Gilford Press.